ΕΣΠΑ, τράπεζες και αποζημίωση: Υπαίτια αδυναμία παροχής λόγω πλημμελούς ελέγχου

Σχόλιο στην απόφαση ΑΠ 569/2025

Η απόφαση ΑΠ 569/2025 του Αρείου Πάγου αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό νομολογιακό προηγούμενο για τη συμβατική ευθύνη τραπεζών και λοιπών Ενδιάμεσων Φορέων Διαχείρισης (ΕΦΔ) στο πλαίσιο προγραμμάτων ΕΣΠΑ. Το Δικαστήριο θέτει σαφή όρια στην πρακτική της μεταγενέστερης «απένταξης» επενδύσεων και αποσαφηνίζει το εφαρμοστέο δίκαιο σε περιπτώσεις ματαίωσης επιχορήγησης από υπαιτιότητα του φορέα ελέγχου.

1. Το ιστορικό της υπόθεσης

Ομόρρυθμη εταιρεία εντάχθηκε σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ 2007–2013 ως μεταποιητική επιχείρηση, μετά από έλεγχο και έγκριση τραπεζικού ιδρύματος που λειτουργούσε ως Ενδιάμεσος Φορέας Διαχείρισης. Υπογράφηκε σύμβαση επιχορήγησης και η επιχείρηση ξεκίνησε την υλοποίηση της επένδυσης, πραγματοποιώντας σημαντικές δαπάνες εξοπλισμού.

Σε μεταγενέστερο στάδιο, και ενώ η επένδυση είχε ήδη εν μέρει υλοποιηθεί, η τράπεζα προχώρησε σε νέο έλεγχο και διαπίστωσε ότι στα έντυπα Ε3 παρελθουσών χρήσεων υπήρχαν εσφαλμένες λογιστικές καταχωρίσεις, οι οποίες -κατά την κρίση της- οδηγούσαν σε ένταξη της επένδυσης σε λανθασμένη θεματική ενότητα. Ακολούθησε απένταξη από το πρόγραμμα και άρνηση καταβολής της επιχορήγησης.

Η επιχείρηση άσκησε αγωγή αποζημίωσης κατά της τράπεζας, ενώ η τελευταία στράφηκε παρεμπιπτόντως κατά της εταιρείας συμβούλων στην οποία είχε αναθέσει τον αρχικό έλεγχο.

2. Η κρίση του Εφετείου

Το Τριμελές Εφετείο Αθηνών έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι:

α) Η τράπεζα νομιμοποιείται παθητικά, καθώς είχε αναλάβει ουσιώδεις αρμοδιότητες ελέγχου, αξιολόγησης και σύναψης της σύμβασης επιχορήγησης.

β) Ο αρχικός έλεγχος των δικαιολογητικών ήταν πλημμελής, αφού δεν εντοπίστηκαν προφανή σφάλματα στα έντυπα Ε3.

γ) Η επιχείρηση πληρούσε ουσιαστικά τις προϋποθέσεις του προγράμματος· τα σφάλματα ήταν τυπικά και διορθώσιμα.

δ) Η μη καταβολή της επιχορήγησης συνιστά υπαίτια αδυναμία παροχής, οφειλόμενη σε αμέλεια των προστηθέντων της τράπεζας.

ε) Δεν στοιχειοθετείται συντρέχον πταίσμα της επιχείρησης (άρθρο 300 ΑΚ), αφού η τράπεζα αρνήθηκε πλήρως τη δική της ευθύνη και δεν προέβαλε σχετική ένσταση.

Η αποζημίωση περιορίστηκε στο θετικό διαφέρον, ήτοι στο ποσό της μη καταβληθείσας επιχορήγησης (78.555,58 €).

3. Το νομικό ζήτημα στον Άρειο Πάγο

Κεντρικό νομικό ζήτημα αποτέλεσε το εφαρμοστέο άρθρο του Αστικού Κώδικα:

Αν εφαρμόζονται τα άρθρα 362–363 ΑΚ (αρχική αδυναμία παροχής), ή

το άρθρο 382 ΑΚ (υπαίτια αδυναμία παροχής σε αμφοτεροβαρή σύμβαση)

Παράλληλα, εξετάστηκε αν ορθώς απορρίφθηκε η επίκληση συντρέχοντος πταίσματος του δικαιούχου της επιχορήγησης.

4. Η απόφαση του Αρείου Πάγου (ΑΠ 569/2025)

Ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αίτηση αναίρεσης της τράπεζας, κρίνοντας ότι:

α) Ορθώς εφαρμόστηκε το άρθρο 382 ΑΚ

Η σύμβαση επιχορήγησης είναι αμφοτεροβαρής, και η αδυναμία καταβολής της επιχορήγησης οφείλεται σε υπαιτιότητα της τράπεζας. Συνεπώς, η ευθύνη της θεμελιώνεται στο άρθρο 382 ΑΚ, ως ειδικότερη διάταξη.

β) Τα άρθρα 362–363 ΑΚ δεν είναι εφαρμοστέα

Αφορούν διαφορετικό ρυθμιστικό πλαίσιο και δεν καλύπτουν την ειδική περίπτωση υπαίτιας αδυναμίας παροχής σε αμφοτεροβαρή σύμβαση.

γ) Δεν υφίσταται συντρέχον πταίσμα (άρθρο 300 ΑΚ)

Η πλήρης άρνηση ευθύνης του εναγομένου δεν ισοδυναμεί με ένσταση συντρέχοντος πταίσματος. Η τελευταία προϋποθέτει επίκληση μερικής συμβολής του ζημιωθέντος στη ζημία.

5. Γιατί η απόφαση έχει σημασία

Η ΑΠ 569/2025 έχει ιδιαίτερη πρακτική και νομολογιακή αξία, διότι:

Θέτει αυξημένο μέτρο επιμέλειας για τράπεζες και λοιπούς ΕΦΔ προγραμμάτων ΕΣΠΑ.

Ενισχύει την προστασία των επενδυτών, όταν αυτοί βασίζονται σε έγκριση που δόθηκε κατόπιν πλημμελούς ελέγχου.

Καθιστά σαφές ότι η μεταγενέστερη «απένταξη» δεν απαλλάσσει τον ΕΦΔ από αποζημιωτική ευθύνη.

Συμβάλλει στη δογματική αποσαφήνιση της σχέσης μεταξύ άρθρων 362 επ. ΑΚ και 382 ΑΚ.

6. Συμπέρασμα

Η απόφαση ΑΠ 569/2025 επιβεβαιώνει ότι στα προγράμματα κρατικών ενισχύσεων ο έλεγχος δεν είναι τυπική διαδικασία χωρίς συνέπειες. Όταν ο Ενδιάμεσος Φορέας εγκρίνει επένδυση χωρίς την απαιτούμενη επιμέλεια και η επιχορήγηση ματαιώνεται εκ των υστέρων, η αποζημίωση του επενδυτή είναι μονόδρομος.

Θεμιστοκλής Π. Χατζηιωάννου

Δικηγόρος

Ιδρυτής της Τράπεζας Νομικής Τεκμηρίωσης inlaw.gr